De kunst van het stellen van vragen en doorvragen
t

85+ vragen om een gesprek te starten en op gang te houden

Oef, ongemakkelijk. Je bent op een feestje, een bijeenkomst op je werk, een eerste date of bijvoorbeeld bij een netwerkborrel en dan weet je niet hoe je een gesprek moet starten of op gang moet houden. Dat vervelende gevoel dat je alleen staat. Of dat het tijdens een gesprek het net te lang stil blijft. Dat je geen smalltalk-gesprekje kunt voeren. Om door de grond te zakken? Ach, wees niet te hard voor jezelf: je bent echt niet de enige die moeite heeft een gesprek te starten of op gang te houden.

Een manier om dergelijke situaties te voorkomen is door jezelf aan te leren goede startersvragen en vervolgvragen te stellen. Nu is dit niet zomaar voor iedereen gegeven. Sterker, de kunst goede vragen te stellen vereist oefening, oefening en nog eens oefening (inclusief het betere vallen en opstaan natuurlijk). Het begint echter met voorbereid op pad te gaan, namelijk door een setje met goede vragen bij je te hebben. Vragen waarmee je een gesprek met een ander - bekend of onbekend - kunt beginnen of een vervolg aan kunt geven. 

Nu kun je natuurlijk zelf vragen bedenken - sterker, doe dit vooral - maar graag help ik je hierbij. Hiertoe vind je hieronder een overzicht van vragen die ik in de loop der jaren langs heb zien komen. Mogelijk kunnen de vragen je helpen. Als ik nieuwe vragen hoor voeg ik ze trouwens toe.

(laatste update 8-6-2017).

Waarom een gesprek beginnen met een vraag?
Zoals hierboven beschreven, is het beginnen van een gesprek met een vraag niet de enige methode. En natuurlijk ben je niet verplicht om met een vraag te beginnen. Een gesprek beginnen met een vraag is echter makkelijk en vaak meer passend dan beginnen met een verhaal of het verkondigen van een mening. Veel mensen vinden het laatste namelijk vervelend. En waarom zouden ze naar jouw verhaal moeten luisteren? Waarom is je mening nu zo belangrijk. Een goede vraag opent daarentegen juist het gesprek.
Overzicht van vragen om een gesprek te starten of te beginnen
Vier aandachtspunten
Voordat ik de lijst met vragen geef waarmee je een gesprek kunt starten of kunt vervolgen, wil ik je eerst een aantal aandachtspunten geven.

1. In je zoektocht naar goede vragen om een gesprek te starten, adviseer ik je wel om met een vraag te beginnen die bij jou past. Sommige vragen hieronder zul je niets vinden. Prima, gebruik hem dan ook niet. De lijst is enkel ter inspiratie. In de praktijk - zo is mijn ervaring - heeft iedereen zijn of haar eigen vraagvoorkeuren. Een belangrijke graadmeter in het vinden van de juiste vragen om een gesprek te openen: het antwoord moet jouw interesse hebben. Start een gesprek dus niet met een vraag als het antwoord van de ander je niet interesseert.

2. Zorg er daarnaast voor dat je een vraag pakt die past bij de context. Een aantal vragen in onderstaande lijst zijn bijvoorbeeld niet direct geschikt om de eerste keer te gebruiken bij iemand die je niet kent. Sommige vragen zijn juist weer vreemd om te stellen bij mensen die je al vaker ontmoet hebt (ze tonen desinteresse omdat de ander verwacht dat je het antwoord al weet).

3. Oefen van te voren met het stellen van vragen. Sommige vragen kunnen vervelend overkomen als de intonatie niet juist is. Een verkeerde klemtoon kan een vraag maken of breken. Een aantal vragen hieronder zijn daarnaast gesloten (wat volgens sommige 'experts' ten onrechte niet de voorkeur verdient) maar met de juiste toon zal iemand deze toch als een open vraag opvatten. Als je je vragen gemakkelijk uit je mouw schudt, zal de ander in ieder geval eerder geneigd zijn het gesprek met jou aan te gaan en te vervolgen. 

4. Soms doe je er goed aan om toch de vraag met een aantal zinnen van een context te voorzien of in te leiden. Hiermee voorkom je dat je de ander overvalt met een vraag. Bij sommige vragen hieronder in de lijst heb ik een inleiding toegevoegd. De volgende zinnen kunnen je mogelijk ook helpen (die je natuurlijk weer kunt combineren en waarschijnlijk even moet aanpassen aan de context):
 
  • Ik heb je volgens mij wel eerder gezien ...
  • Volgens mij hebben we elkaar nog nooit eerder ontmoet ... 
  • We komen elkaar nu best wel lang al tegen maar ik bedacht ineens vandaag dat ik niet eens weet ...
  • Misschien een vreemde vraag maar ...
  • Onderweg hier naartoe hoorde ik een grappige/lastige/leuke/moeilijke/... vraag waar ik zelf het antwoord eigenlijk ook niet op heb / die met flink aan het denken heeft gezet. Wat vind jij, wat is ...
  • (niet vergeten) Hallo mijn naam is ... Hoe ...
  • (en soms moet je eerst om aandacht vragen) Heb je een paar minuten voor mij? Mag ik je even storen?
  • Op de radio hoorde / internet las ik / op Twitter zag ik een tweet met en ik vraag me toch af ... Wat vind jij?

Tip
Het werkt zeer goed om te beginnen met een compliment. Veel mensen vinden dit prettig en stellen zich hierdoor meer open voor de vraag die volgt. Top-interviewers als Louis Theroux en Jelle Brandt Corstius maken hier handig gebruik van. Hier kun je meer hierover lezen.
_________________

Overzicht met vragen om een gesprek te starten / aan een gesprek een vervolg te geven / je verder te verdiepen in de ander. Waar mogelijk heb ik ze gerubriceerd al zijn er ook vragen die net zo goed onder andere categorieën zouden kunnen vallen.

De meest voorkomende - en je moet elkaar al wat kennen -  maar matige standaard opening
  • Hoe is het? / Hoe was het op x...?

De standaard (m.i. verkeerde) opening om een onbekende te leren kennen
  • Wat doe je (hier / voor werk / voor opleiding / ...) ?

De beste methode
  • Iets wat - liefst in positieve zin - opvalt aan de persoon en dit - eventueel na een compliment - bevragen.
    • Heb je het koud / warm (te veel / te weinig kleren)?
    • Mooie jas heb je aan. Waar heb je die gekocht?
    • Mooie auto heb je; in hoeverre bevalt ie?

Afhankelijk van de situatie (en zie bijvoorbeeld ook dit artikel op geekwire)
  • Waar ben je op dit moment mee bezig / wat houd je bezig?
  • Wat vind je leuk om te doen?
  • Waar denk je aan? ("Altijd leuk zo'n speeddate-sessie. Ook omdat je nooit precies weet wat de ander denkt. Eigenlijk ben ik wel benieuwd naar jouw gedachten...")
  • (op het randje) Wat zijn je hobby's / passies? ("Ik las trouwens laatst dat mensen met rare hobby's het beste bij elkaar passen. Ik ben wel benieuwd: hoe zit het met jou?")

(vervolgens) Beginnende interesse: zoek naar iets wat je deelt
  • Kom je hier uit de omgeving?
  • Op welke afdeling werk je?
  • Wat doe je precies?
  • Volg je een studie?
  • Welk werk doe je?
  • Ben je ook ambtenaar / werkzaam bij / ondernemer / ... ?
  • Wat brengt je hier?
    • Voor welke DJ ben jij gekomen?
    • Voor welke spreker ... 
    • Welke lezing heeft jouw belangstelling?
    • Ben je lid van de vereniging of kom je speciaal voor deze bijeenkomst?
    • Met welk doel ben je hier?

Vervolgens de verdiepende - vaak feitelijke - vragen om de ander beter te leren kennen. Soms gesloten, soms als open vraag gesteld (ik ben er geen fan van maar dit zijn de standaard feiten-vraagjes; de categorie Pickwick-tea-topics zal ik maar zeggen).
  • Woon je eigenlijk alleen / nog bij je ouders?
  • Kom je uit een groot gezin?
  • Heb je broers en zussen?
  • Leven je ouders eigenlijk nog?

  • Welke boeken liggen er op je spreekwoordelijke nachtkastje? M.a.w. welke boeken ben je nu aan het lezen?
  • Zijn er boeken die je mij zou aanraden? (zie ook de zogenaamde categorie help-me-vragen)
  • Waar liggen je interesses?
  • Heb je een carrièredoel? In hoeverre streef je een carrière na?
  • Hoe competitief ben je eigenlijk?
  • Heb je hobby's?
  • Sport je veel?
  • Zijn er dingen die je verzamelt?
  • Ben je iemand die veel reist?
  • Heb je een levensmotto? ("Ik hoorde op de radio hier naar toe over X en zijn levensmotto. Dit was ... Vond ik eigenlijk wel mooi, een levensmotto hebben. Ik ga vandaag eens hard nadenken over wat precies mijn levensmotto is. Het zal iets zijn met Leren en uitdaging zoeken zijn. We kennen elkaar nu al zo lang maar ik moet eerlijk zeggen dat ik niet weet door welk motto jij word geïnspireerd. En?")
  • Heb je ooit wat gewonnen? ("Ik las op internet vanochtend dat de staatsloterij weer 16 keer een miljoen gaat verloten. Ik moet eerlijk zijn dat ik altijd wat hebberig ervan wordt. Terwijl ik nooit meer dan een paar tientjes heb gewonnen. Heb jij wel ooit ...")(om daarna bijvoorbeeld een gesprek te beginnen over het 'manipulatieve' karakter van loterij-reclames.)
  • Heb je - bij vrienden / op je werk / ... - een bijnaam? 
  • Welke beroemdheden, sterren heb je ooit ontmoet?
  • Waar ben je van nature goed in?
  • In hoeverre ben je een risiconemer / ontloop je graag risico's?
  • Wat is de grootste flater die je ooit hebt begaan?
  • Wat is het meest gênante dat je ooit iemand hebt zien doen?
  • Waarvan word je enthousiast?
  • Wat vind je irritant? ("Je komt zo heerlijk optimistisch over op me. Zijn er dan helemaal geen zaken die je irritant vindt?")
  • Wat is je favoriete goede doel? 


Ook erg goed: zogenaamde help-me-vragen; dit zijn vragen waarbij jij de ander vraagt om advies (maar wees oprecht)
  • Wat is de mooiste film die je ooit hebt gezien (Ik wil vanavond een film kijken maar ik weet eigenlijk nog niet welke. Heb je tips?)
  • Van welk soort films hou je het meest?
  • Kijk je veel tv? Welke programma's dan met name?
  • Bezoek je wel eens musea? (Ik wil binnenkort weer eens een museum bezoeken; heb je nog tips voor mij?)
  • Wat eet je het liefste?
  • Heb je ooit iets gegeten dat zo vies was dat je het nooit meer hebt gehad?
  • Heb je eigenlijk abonnementen (op vakliteratuur). Nog tips voor me?
  • Aan welke spaarprogramma's doe jij eigenlijk mee? Nog tips? 
  • Heb je nog interessante belastingtips? ("Vreemd eigenlijk, ieder jaar moet iedereen aangifte doen maar zelden praten mensen hierover. Jij zit volgens mij in een aardig vergelijke positie als ik, met een gezin en wat kids. Heb je nog interessante belastingtips of zaken die ik niet moet vergeten?")
  • Wat doe je als je niet kunt slapen? ("Ik had vannacht een slecht nacht; wat doe jij eigenlijk als je niet kunt slapen?")
  • Als iemand je irriteert in het verkeer, wat doe je dan?
  • Op basis waarvan kies je een rij bij meerdere kassa's (snelheid, caissière, dicht bij uitgang ...)

Terugkijkende vragen (bijvoorbeeld met ouderen; deze vragen kun je ook als help-me-vragen zien)
  • Heb je ooit iets tegen je kinderen gezegd waarvan je van te voren had gedacht dat je het nooit zou zeggen - bijvoorbeeld omdat je ouders het wel of juist nooit deden - maar nu toch soms doet? (Je hebt toch ook kinderen? Heb je ...)
  • Heb je wel eens wat gedaan waarvan je nu achteraf spijt hebt?
  • In hoeverre had je als kind eigenlijk bepaalde dromen over wat je later wilde doen?
  • Zijn er dingen die een volgende generatie aan de wereld zou moeten verbeteren?
  • Wat was de zwaarste / mooiste, leukste, warmste, ... periode van je leven? (en waarom ... )
  • Wie stond je het dichtste bij je tijdens je leven? Wat maakte jullie relatie zo bijzonder?
  • Hoe zou je je jeugd willen omschrijven?
  • Hoe zou je je ouders willen omschrijven?
  • Hoe was ... ? ("Heb je gister nog The X-Factor gezien op tv? Hoe was het?")
  • Was er nog iets belangrijks tijdens ... ? ("Jij was vorige week toch nog op die bijeenkomst over X? Heb ik nog iets gemist? Wat werd er gezegd?")

Als je elkaar al beter kent: doorvagen op de kwaliteit van kennis-vragen / kritische vragen stellen (of zoals De Mey stelt: kritische vragen)
  • Als je een horoscoop ziet: lees je hem dan? En geloof je er in?
  • Op een schaal van 1 tot 100%: hoeveel geloof je?
  • Maak je nog ieder jaar nieuwjaarswensen?
  • In hoeverre kun jij omgaan met onzekerheid?
  • In hoeverre ben je bijgelovig?
  • Hoe weet je dat?
  • Heb je een voorbeeld?
  • Om welke reden dan?

Maak het luchtig met eenvoudige gedachte-experimenten / stel-dat-vragen / wat-als-vragen / twee-keuze-dilemma's
  • Stel, je zou een dier zijn. Welk dier dan en waarom? ("Wat als je een dier zou ...")
  • Stel, je moest 30 dagen zonder mensen overleven. In hoeverre zou je dit kunnen?
  • Stel, je bent directeur, wat zou je veranderen aan onze organisatie?
  • Stel, je mocht kiezen: een hoger loon of minder werken voor hetzelfde geld? Wat zou je kiezen?
  • Stel, je zou gevraagd worden voor programma X. Zou je het doen?
  • Stel, je wordt als expert uitgenodigd voor een bepaald tv-programma. Welk onderwerp zou het dan zijn?
  • Stel, je moet kiezen. Liever veel losse vrienden of liever enkel een paar goede vrienden?


Als het al laat is (1) en de meligheid / diepgang toeslaat: Filosofische vragen / conceptuele vragen / begripsmatige vragen
  • Wanneer vind je dat iemand dronken is? ("Zo, ik heb nu twee biertjes op. Wat vindt jij ... ben je dan al dronken of niet? Wanneer ben je eigenlijk dronken?")
  • Wat vind jij lang wachten? ("Tjonge, we moeten wel lang wachten op ons eten zeg. Nou lang, kan altijd langer natuurlijk. Hoe sta jij hier eigenlijk in: wanneer vind jij het te lang duren?")

Als het al laat is (2) en het tijd is voor discussie: Actuele vragen (vaak vervolgvragen omdat ze gevoelig kunnen liggen!)
  • Natuurlijk kun je iemand ook vragen stellen die te maken hebben met de actualiteit. Dit zullen vaak vragen zijn waarbij je iemand vraagt naar zijn of haar standpunt ten aanzien van een concrete kwestie / maatschappelijke discussie. Vaak hebben deze vragen te maken met een van de volgende standaarddilemma´s:
    • Hoeveel vrijheid wil je opgeven om een veilig leven te kunnen leiden?
    • Hoeveel van je privacy wil je opgeven om veilig te kunnen leven?
    • Hoeveel mag gezondheidszorg kosten? ("Heb je dat bericht gehoord over dat kankermedicijn dat niet vergoed wordt ... wat vind jij, moet zoiets altijd gefinancierd worden?")
    • Hoeveel menselijkheid moeten we tonen tov vreemdelingen gezien de houdbaarheid van onze sociale stelsel?
    • Wat vind jij van [politcus x]? ("Ik volg graag het nieuws maar de laatste tijd lijkt het alleen maar over Wilders te gaan. You love him or you hate him. Hoe kijk jij tegen hem aan?")

Als het gezellig is maar je elkaar wel besproken hebt: vragen die iets met de omgeving hebben te maken (een aanrader: je kunt dan een leuk gesprek samen hebben zonder het over elkaar te hebben)
  • Wat zou een betere naam zijn voor dit café? ("Ze hebben eigenlijk best wel een normale naam gegeven aan dit café; dat moet toch veel beter kunnen. Welke naam zullen we het geven?")
  • Zou de organisator van deze speeddate nu veel verdienen aan dit soort bijeenkomsten?
  • Zo, die menukaart is toch flink achterhaald? Welk gerecht zou jij nooit kiezen?
  • Zou jij eigenlijk in de bediening kunnen werken?
  • Wie denk jij wie in dit café het eerst een massamoordenaar zou kunnen zijn?
  • Stel dat je Gordon Ramsay was en hier alles mocht veranderen; wat zou je dan als eerste aanpakken?
  • Er is altijd wel iemand op het werk die het minste kan. Wie zou dat hier zijn?
  • Wedden dat de eerste persoon die binnenkomt een man is? Wat zetten we erop?
  • Stel je zou met één iemand naar bed moeten; wie zou je dan kiezen?
  • Laten we kroeg-wie-is-het spelen. Ik noem iets en jij moet kiezen wie in dit café ik dan in gedachten heb. Uhm... welke man hier draagt stiekem lingerie?

Aanvullingen? Welkom!

Meer over: ,