De kunst van het stellen van vragen en doorvragen
t

Het bestrijden van een stropop-drogreden door vragen te stellen

In ons eBook heb je al eerder kunnen lezen over de stropop-drogreden. Een stropopredenering is een drogreden: een reden (argument) die op eerste gezicht overtuigend lijkt maar waarin een redeneerfout zit. De kunst is deze te doorzien en de ander hierop te bevragen.

Vanochtend was op BNR een mooi voorbeeld van een stropopredenering te horen. Tom van 't Hek interviewde hier de VVD'er Barbara Visser. De vraag waarover werd gesproken was de volgende: In hoeverre is het wenselijk als kentekens van autorijders worden gescand met als doel deze autorijders een aanbieding te sturen van een fiets? (met als achterliggende redenering dat wanneer mensen niet met de auto naar het werk gaan maar met de fiets dat dit files bestrijdt). Ik wil de discussie laten voor wat het is maar de stropop laten zien.

Het startpunt van het gesprek is dat het scannen van kentekens juridisch mag als dit wordt gedaan "ten behoeve van de bruikbaarheid van de weg". Volgens Visser wordt deze definitie echter te ruim geïnterpreteerd (ik kan niet genoeg herhalen: dat mag natuurlijk; het standpunt zelf zal ik hier niet bediscussiëren)

"Nou ja, nu is het dus veel te ruim gedefinieerd. We zien ook gewoon voorbeelden waarvan wij zeggen: "hé overheid waar bemoei je je mee". Ik rij hier gewoon; het is hartstikke leuk als je mij op de fiets wil krijgen, maar daar ga ik altijd nog zelf over. Straks krijg je nog een aanbieding om 's ochtends even een smoothie te gaan halen omdat dat ook zo goed is voor je hersenen, 's ochtends op de weg, waardoor je beter de weg kunt gebruiken. Dat vinden we heel erg raar want het is dus bedoeld om het gedrag van mensen te veranderen. Dus ga je als overheid wat ons betreft veel te ver. En het gekke is dat als je bij een tankstation doorrijdt zonder je benzine te betalen dan mogen die camerabeelden niet worden gebruikt. Dan hebben we het gewoon over veiligheid en diefstal. En in dit soort gevallen wel. Ja, wij vinden dat de verhouding daarmee zoek is." 

Het smoothie-voorbeeld heeft iets weg van een stropopredenering. Voorstanders van de maatregel zeggen namelijk nergens dat zij dit willen: dat iedereen een smoothie zou moeten nemen als dit beter zou zijn voor de bruikbaarheid van de weg. Het standpunt is enkel: mensen mogen best een aanbieding krijgen als dit de bruikbaarheid van de weg ten goede komt (en hiervoor mogen gescande kentekens worden ingezet). Sterker, door het woord smoothie te noemen, maakt ze van het standpunt van voorstanders een karikatuur. Hierbij lijkt het scannen van kentekens helemaal niet meer relevant te zijn. Wat in het voordeel van Visser spreekt - en het geen perfecte stropop maakt - , is dat zij niet vervolgens dit smoothie-voorbeeld gaan aanvallen met argumenten.

Als je een stropop-redenering herkent, kun je de vier soorten vragen stellen:

Bewijsvragen
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Maar er is toch niemand die dit concreet voorstelt? 
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Kent u iemand die dit voorstelt?

Verhelderingsvragen (die met name het waarom achter de karikatuur bespreekbaar maken)
  • Ik beluister dat u, gezien uw smoothie-voorbeeld, bang bent dat we doorschieten. Is dat wat u dwarszit?
  • Ik beluister dat u, gezien uw smoothie-voorbeeld, bang bent dat we doorschieten. Zou u zich daar niet op moeten richten?
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Dit heeft echter toch niets meer met camera's te maken?
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Is uw (grootste) bezwaar nu dat we doorschieten als het gaat om de bruikbaarheid van de weg of dat we kentekens scannen hiervoor? 

Tegenvoorbeeld-vraag
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Maar het gedrag van verkeerdeelnemers wordt toch dag-in-dag-uit door de overheid beïnvloed? Ik denk aan de diverse voorlichtingscampagnes.
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Maar het gedrag van verkeerdeelnemers wordt toch dag-in-dag-uit door de overheid beïnvloed? Ik denk bijvoorbeeld aan Rijkswaterstaat die met de borden boven de weg de snelheid bij aankomende files of ongelukken terugbrengt. 

Karikatuur-tegenvoorbeeld-vraag
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Maar het gedrag van verkeerdeelnemers wordt toch dag-in-dag-uit door de overheid beïnvloed? Ik denk aan het feit dat de overheid ons verplicht een rijbewijs te halen. Dit raakt de veiligheid maar ook de bruikbaarheid van de weg. Wilt u het rijbewijs ook afschaffen?
  • U komt met het smoothie-voorbeeld. Maar het gedrag van verkeerdeelnemers wordt toch dag-in-dag-uit door de overheid beïnvloed? Ik denk aan het feit dat de overheid wegen met stoeppaden heeft aangelegd. Dit gaat natuurlijk over de bruikbaarheid van de weg: we willen geen wandelaars op wegen waar auto's rijden. Wil de VVD nu ook alle stoeppaden verwijderd zien worden?
Zelf ben ik nooit zo'n fan van de karikatuur-tegenvoorbeeld-vraag. Het leidt namelijk - zo is mijn ervaring - minder snel tot een goede discussie.

PS.
De vergelijking met doorrijden bij benzine-diefstal is natuurlijk ook intrigerend. Hier lijkt Visser te zeggen dat het begrip niet zozeer te ruim wordt geïnterpreteerd maar dat het in sommige vallen juist te beperkt is ingevuld. Of dat niet enkel naar 'de bruikbaarheid van de weg' gekeken zou moeten worden maar ook naar andere zaken (veiligheid e.d.). Dit roept veel interessante vragen op maar die zal ik gezien het onderwerp hier laten rusten. Hetzelfde geldt voor de discussie in hoeverre het opsturen van een aanbieding niet samengaat met een liberale levensvisie. Het ontvangen van een aanbieding staat een eigen, autonome beslissing toch nog niet in de weg?
Meer over: ,