De kunst van het stellen van vragen en doorvragen
t

Vragenlijst: 62 morele dilemma's / vragen die te maken hebben met onze rechtsstaat

Vaak onderschatten leerlingen en studenten dat om een goed essay te schrijven de keuze van onderwerp belangrijk is. Je zou misschien verwachten dat het kiezen van een onderwerp (van een goede vraagstelling) niet uitmaakt, maar mijn ervaring is anders. Waarom dit zo is, zal ik later beschrijven. In deze posting zal ik eerst via een vragenlijst concrete essayonderwerpen / essayvragen geven en dan in het bijzonder essayonderwerpen die zich richten op een populair onderwerp, namelijk de rechtsstaat en (vaak hieraan relevant) de juridische beroepsethiek [1]. Het zijn veelal morele dilemma's die gaan over hoe wij vinden dat de overheid zou moeten functioneren [2].

essayonderwerpen over de rechtstaat

Oordeel-vragende / meningvormende vraagstelling
Indien je een paper of essay moet schrijven over dit onderwerp dan hoop ik dat je hier een interessante kwestie kunt vinden. Het zijn trouwens allemaal vragen die om een oordeel vragen. Om dit te benadrukken heb ik steeds voor de "in hoeverre"-vraagstelling gekozen. Je kunt natuurlijk een andere vraagzin maken indien je dit prettig vindt. Maar let op: dit wijzigt misschien wel het soort antwoord dat van je wordt verwacht.

Voorbeeld van drie ongeveer dezelfde oordeel-vragende vraagstellingen
  • In hoeverre mag een rechtsstaat data opslaan en opvragen om veiligheid te 'garanderen'?
  • Onder welke voorwaarden mag een rechtsstaat data opslaan en opvragen om veiligheid te 'garanderen'?
  • Hoe ver mag een rechtsstaat gaan in het opslaan en opvragen van data om veiligheid te 'garanderen'
 
Toetsingskader
In onderstaande vragen heb ik daarnaast vaak niet het toetsingskader opgenomen. Dit zou je eigenlijk nog moeten doen. Het maakt de vraag namelijk meer functioneel en duidelijker afgebakend. Met toetsingskader wordt het beoordelingskader genoemd: datgene waartegen je iets afzet. In deze posting is dit dus "de rechtsstaat".

Voorbeeld van drie verschillende vraagstellingen (en dus onderwerpen):
  • Voorbeeld vraagstelling zonder toetsingskader: In hoeverre is het wenselijk als agenten op social media hun ideeën uiten?   
  • Voorbeeld vraagstelling met "de rechtsstaat" als toetsingskader: In hoeverre is het rechtsstatelijk gezien wenselijk als agenten op social media hun ideeën uiten? 
  • Voorbeeld vraagstelling met een financieel toetsingskader: In hoeverre is het financieel gezien wenselijk als agenten op social media hun ideeën uiten?

Door het toetsingskader te noemen, wordt duidelijk wat voor een soort redenering zal volgen (zie voor meer informatie over wat wordt bedoeld met "toestingskader" deze bijdrage): een juridische redenering, een financiële redenering, een morele redenering, et cetera (zie dit overzicht van soorten redeneringen voor een uitgebreider overzicht).

Tip: indien je een essay wilt/moet schrijven over een ethisch dilemma en dus een nog algemener moreel vraagstuk zoekt, gebruik dan in plaats van rechtsstaat het begrip 'rechtvaardigheid' of 'moreel juist'. Je krijgt dan een vraagzin als "In hoeverre is het moreel juist als ...".

De essayvragen / vraagstellingen / onderwerpen [3]
(laatste update december 2016)
  1. In hoeverre moeten rechters zich buiten recht (bijvoorbeeld op social media of in literatuur) onthouden van oordelen over de uitspraken van andere rechters? (inspiratie)
  2. In hoeverre zou een staat gedetineerden een tablet moeten kunnen geven? (inspiratie)
  3. In hoeverre past het de rechtsstaat als voorwaarden worden opgelegd aan een demonstratie tegen de koning? (inspiratie)
  4. Welke voorwaarden wat betreft kleding zouden moeten gelden voor (juridische) ambtenaren die contact hebben met burgers? (inspiratie)
  5. In hoeverre zou bekend moeten worden dat een advocaat een mogelijke "aanslag" op Prinsjesdag gemeld heeft? (inspiratie)
  6. In hoeverre zou bekend moeten worden dat een burger een mogelijke "aanslag" op Prinsjesdag gemeld heeft? (inspiratie)
  7. In hoeverre past het een rechtsstaat als geheime diensten verregaande bevoegdheden hebben? (inspiratie)
  8. In hoeverre is het rechtsstatelijk als ambtenaren een norm handhaven waar ze zelf zich niet aan houden? (inspiratie)
  9. In hoeverre is het wenselijk als agenten op social media hun ideeën uiten? (inspiratie)
  10. In hoeverre past het nog de rechtsstaat als verdachten zelf een zittingsdatum mogen kiezen? (inspiratie)
  11. In hoeverre past het een rechtsstaat als gedetineerden zelf moeten betalen voor hun verblijf in de gevangenis? (inspiratie)
  12. In hoeverre zouden we ook robots straffen moeten kunnen opleggen? (inspiratie)
  13. In hoeverre zouden we ook robots straffen moeten kunnen laten opleggen? (m.a.w. robot-rechters)
  14. In hoeverre past een Commissie Stiekem binnen een rechtsstaat? (inspiratie)
  15. In hoeverre moeten er in een rechtsstaat ook universele rechten voor de materialen gelden? (inspiratie)
  16. In hoeverre past het binnen de rechtsstaat dat advocaten werken op basis van "no cure no pay"? (inspiratie)
  17. In hoeverre botst het met de rechtsstaat als zwangere vrouwen worden opgesloten indien sprake is van wanbetalen? (inspiratie)
  18. In hoeverre mag de politie door burgers beledigd worden? (inspiratie)
  19. In hoeverre impliceert het zijn van een rechtsstaat dat lokaal wordt rechtgesproken? (inspiratie)
  20. In hoeverre past het een rechtsstaat als iemand een kleine straf vooruitlopend op beroep direct moet uitzitten? (inspiratie)
  21. In hoeverre mag binnen een rechtsstaat een krant de adresgegevens van een zedendilequent plaatsen? (inspiratie: vanaf 35:00)
  22. In hoeverre brengt het willen zijn van rechtsstaat voor burgers de verplichting met zich mee om een dag per x jaar een zitting bij te zitten? (inspiratie)
  23. In hoeverre zouden alle rechtszaken niet gewoon uitgezonden moeten worden? (inspiratie)
  24. In hoeverre moeten we gedetineerden nog toestaan te roken? (inspiratie)
  25. In hoeverre is naming-and-shaming door het OM per definitie ongeoorloofd? (inspiratie)
  26. In hoeverre moeten rechters wat betreft openbaarheid zitting rekening houden met belangen verdachten? (inspiratie)
  27. In hoeverre mag politie en de AIVD advocaten afluisteren? (inspiratie)
  28. In hoeverre staat de wens een rechtsstaat te zijn een (beperkt) boerka-verbod in de weg? (inspiratie)
  29. In hoeverre is is het wenselijk dat de overheid private organisaties als de NS haar personeel bewapent? (inspiratie)
  30. In hoeverre mag de overheid gaan in het opslaan en opvragen van data om veiligheid te 'garanderen'?
  31. In hoeverre past het een rechtsstaat als burgers verboden wordt zich op een bepaalde manier te uiten op social media? (inspiratie
  32. In hoeverre zou binnen een rechtsstaat bepaalde sites verboden mogen worden? (inspiratie maar denk ook aan sites die oproepen tot omverwerping van de rechtsstaat)
  33. De klassieker: in hoeverre gaat het zijn van een rechtsstaat en het opleggen van de doodstraf samen?
  34. In hoeverre gaat het zijn van een rechtsstaat en het opleggen van lijfstraffen samen?
  35. In hoeverre passen bepaalde verhoortechnieken in een rechtsstaat? (inspiratie)
  36. In hoeverre kun je nog spreken van een rechtsstaat als er verenigingen worden verboden? (inspiratie)
  37. In hoeverre zou je zonder vergunningen je lichaam moeten kunnen verkopen? (inspiratie)
  38. In hoeverre moet je een gevangene die levenslang heeft gekregen toestaan euthanasie te plegen? (inspiratie)
  39. In hoeverre is het wenselijk dat de overheid - bijvoorbeeld om de rechtsstaat te beschermen - ons manipuleert met geuren? (inspiratie)
  40. In hoeverre brengt het begrip rechtsstaat met zich mee dat keuzes die een grote impact hebben, worden gemaakt door mensen? (inspiratie)
  41. In hoeverre legt het begrip rechtsstaat aan de overheid de verplichting op dat ze hulp biedt aan mensen die aan het verdachte-zijn (mogelijk) onderdoor gaan? (inspiratie)
  42. In hoeverre is rechtsstatelijk juist dat (zelfs) de korpschef niet gewapend de Tweede Kamer in mag? (inspiratie)
  43. In hoeverre moet - om een rechtsstaat - te zijn door politici hoofdelijk wordt gestemd? Bij twijfel uitkomst, bij grote belangen, altijd...? (inspiratie)
  44. In hoeverre mag het Openbare Ministerie (bepaalde) retorische trucs en visuele tools inzetten om anderen te overtuigen? (inspiratie)
  45. In hoeverre is het rechtsstatelijk gezien juist als de overheid een beloning uitlooft ter bescherming van mensen die onrechtmatig handelen? (inspiratie)
  46. In hoeverre past het de rechtsstaat als de overheid ons waarschuwt voor domme dingen bij het doen van illegale dingen? (inspiratie)
  47. In hoeverre moeten er grenzen worden gesteld aan de vrijheid van meningsuiting van politici? (inspiratie)
  48. In hoeverre het juist als de overheid mensen verbiedt om te bedelen? (inspiratie)
  49. In hoeverre verpast het je verplicht moeten verzekeren bij het begrip rechtsstaat? (inspiratie)
  50. In hoeverre zouden er in een rechtsstaat boeken verboden mogen worden? (inspiratie)
  51. In hoeverre moeten ouders met kinderen een extra stem krijgen bij verkiezingen? (inspiratie)
  52. In hoeverre moeten rechtsstatelijke gezien slachtoffer en dader bewogen worden om met elkaar in gesprek te gaan? (inspiratie)
  53. In hoeverre is het rechtsstatelijk wenselijk als een rechtbank een toelichting geeft op een vonnis? (inspiratie)
  54. In hoeverre moeten rechters de nationaliteit in strafvonnissen noemen? (inspiratie)
  55. In hoeverre mogen demonstraties om inhoudelijke redenen verboden worden? (inspiratie)
  56. In hoeverre gaan het zijn van een rechtsstaat samen met (juridisch) vakjargon? (inspiratie)
  57. In hoeverre kun je nog van een rechtsstaat spreken als de staat geen constitutioneel hof heeft? (inspiratie)
  58. In hoeverre is het juist als de politie of het openbaar ministerie beelden van politieverhoren vrijgeeft voor publieke uitzending? (inspiratie)
  59. In hoeverre zouden vormfouten (rechtsstatelijk gezien) niet meer hersteld moeten kunnen worden? (inspiratie)
  60. In hoeverre past ZSM wel de rechtsstaat? (vrij technisch maar zie deze uitzending van Lubach op Zondag voor inspiratie / een toelichting)
  61. In hoeverre mogen rechters op social media hun persoonlijke gedachten delen? (inspiratie / inspiratie)
  62. In hoeverre zou een slachtoffer bij meerdere zaken/daders zelf moeten mogen kiezen wie vervolgd gaat worden door het Openbaar Ministerie? (inspiratie)
  63. --- 

__________

[1]
Met het woordje 'concrete' wil ik aangeven dat de onderwerpen die volgen steeds concreet en praktisch ingestoken zijn: er vindt een bepaalde ontwikkeling plaats, er gebeurt iets e.d. en daarvan wordt steeds de vraag gesteld: in hoeverre past dat wel in een rechtsstaat? Maar let op: sommige docenten / leraren zien dit liever niet en willen enkel dat je een conceptuele vraag stelt. Dit zijn vragen die gaan over het begrip 'rechtsstaat' zelf. Dit levert vragen op als: "In hoeverre is rechtsstatelijkheid een universele waarde?", "Welke kernwaarden moeten door een rechtsstaat beschermd worden?" of "In hoeverre kan een rechtsstaat onrechtvaardig zijn?". Om het toetsingskader te beschrijven - zie verder in deze posting - zijn dit ook relevante vragen om te stellen. Maar het rijtje met vragen dat volgt, zijn echter geen conceptuele vragen.

[2]
Bovenstaande vragen herbergen in de kern vaak al een moreel dilemma, namelijk van rechtsstatelijkheid enerzijds en een andere waarde anderzijds. Bijvoorbeeld:
- rechtsstatelijkheid versus privacy (14)
- rechtsstatelijkheid versus veiligheid (30)
- rechtsstatelijkheid versus vertrouwelijkheid (27)
- rechtsstatelijkheid versus gezondheid (17)
- rechtsstatelijkheid versus vrijheid (4, 32, 37, 47)
- rechtsstatelijkheid versus vrijheid van religie (28)
- rechtsstatelijkheid versus geluk (31)

[3]
Ook vind je linkjes naar de bronnen die ons inspireerden. Van deze bronnen houden we echter niet bij of de linkjes nog goed zijn. Dit brengt met zich mee dat je soms even wat extra moet zoeken. Bijvoorbeeld in het Internet-archief.
 
Meer over: ,